Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

100 lat po powrocie części Górnego Śląska do Macierzy Sosnowiec oddał hołd tym, którzy o to walczyli. Na ścianie kaplicy cmentarza przy ul. Smutnej odsłonięto nową tablicę z nazwiskami poległych za „polski Śląsk".

To właśnie w Sosnowcu powstał pierwszy pomnik ku pamięci Powstańców Śląskich. W 1920 roku przy ul. Smutnej odsłonięto Mauzoleum Powstańców Śląskich, a w uroczystościach brał udział m.in. Wojciech Korfanty. To miejsce zostało częściowo zburzone przez Niemców w czasie II wojny światowej. Z czasem zostało odbudowane już jako kaplica. W 2004 roku Urząd Miasta Sosnowca na murze kaplicy zamontował tablicę nawiązującą do przedwojennego mauzoleum.

Sosnowiec odsłonił nową tablicę z nazwiskami poległych za "polski Śląsk"

Miłośnicy historii i regionaliści wskazywali, że są niej błędy. „Niestety, tablica ta potwierdza i utrwala przedstawiony tu fałsz historyczny. Wśród wymienionych na tablicy nazwisk znajdują się także nazwiska opisanych (...) poległych żołnierzy. Jedno z nich napisane z ewidentnym błędem; jest Ruszkowski zamiast Kuskowskiego. Wbrew temu co mówi ta tablica ci Trzej [Ignacy Duszyński, Mateusz Kuskowski (Ruszkowski) i Jan Wodzyński – przyp. red.] nie byli w rzeczywistości, co już wiemy poległymi bohaterami Śląska, nie byli powstańcami śląskimi. Byli natomiast, jak przedstawiono w tekście tego artykułu żołnierzami poległymi na służbie, w obronie granicy Odrodzonej w 1918 roku Polski, byli bohaterami Zagłębia Dąbrowskiego, broniącymi zagłębiowskiej ziemi" – pisał na łamach portalu Sosnowiec Online Krzysztof Jurek z Forum dla Zagłębia Dąbrowskiego i dodawał, że dopiero w połowie 1919 roku "do trzech zagłębiowskich bohaterów dokwaterowano kilku (?) poległych w pierwszym powstaniu śląskim".

Krzysztof Jurek ze szczegółami opisał historię „broniących zagłębiowskiej ziemi" w artykule „Bitwa na Saturnie", która dotyczy tragicznych zdarzeń, jakie miały miejsce z 9 na 10 marca 1919 roku w Czeladzi. „Wymienieni na tej tablicy Ignacy Duszyński, Mateusz Kuskowski (Ruszkowski) i Jan Wodzyński nie mogli być poległymi powstańcami śląskimi. Nie żyli już od ponad pięciu miesięcy gdy wybuchło pierwsze powstanie śląskie…" – pisał w 2019 roku.

Tablica, która zawisła na murze kaplicy w sierpniu 2004 wymieniała nazwiska poległych „bohaterów Śląska. Nowa tablica upamiętnia „poległych za polski Śląsk", a w szczególności „Żołnierzy Wojska Polskiego" (tu znajdują się nazwiska opisanych przez Krzysztofa Jurka), „Weterana Powstania Styczniowego" oraz „Powstańców".

– Na starej tablicy rzeczywiście roiło się od błędów. Mylono nazwiska, brakowało imion. Teraz mamy pewność co do wszystkich osób, których nazwiska znalazły się na tablicy – mówi profesor Dariusz Nawrot - dyrektor Instytutu Zagłębia Dąbrowskiego, który sprawował merytoryczny nadzór nad powstaniem tablicy.

Powstanie szlak o historii Sosnowca?

Profesor rzecz jasna zna historię żołnierzy, którzy stracili życie w Czeladzi jeszcze przed wybuchem Powstania Śląskiego.

– Musimy pamiętać, że to miejsce powstało, jako Mauzoleum Powstańców Śląskich. Byłoby nie w porządku, gdyby teraz dokonywać ingerencji w określenie, a przede wszystkim historię tego miejsca. Tym bardziej że komitet plebiscytowy uznał z czasem, że wymienione osoby zyskały prawo do nazywania ich bojownikami o polski Śląsk – zaznacza, ale i dodaje, że ta historia wymaga dopowiedzenia.

– Plan zakłada, że z czasem w tym miejscu powstanie dodatkowo tablica, która w sposób bardziej szczegółowy wyjaśni i opisze historie kryjące się za poszczególnymi nazwiskami. To będzie tablica informacyjna. Przypominamy też o roli Zagłębia, Sosnowca w powstaniach. To przecież w Sosnowcu przygotowywali się żołnierze. Tutaj znajdowała się Ekspozytura Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, ale też organizacje pomocowe. Zagłębiacy także walczyli o polski Śląsk – mówi profesor, który ma nadzieję, że podobnych tablic będzie z czasem w Sosnowcu więcej i złożą się na „Szlak o historii Sosnowca".

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.